دانش جوی کارشناس ی مهندس ی بهداش ت حرف های، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن، قزوی ن، ای ران
دانش جوی کارشناس ی ارش د مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن، قزوی ن،
اس تادیار گ روه مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش کده بهداش ت، دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن ،قزوی ن، ای ران
9055427908

نویس نده مس ئول: س کینه ورمزی ار، گ روه مهندس ی بهداش ت حرف ه ای، دانش کده بهداش ت ،دانش گاه عل وم پزش کی قزوی ن، قزوی ن، ای ران. ایمی ل: svarmazyar@qums.ac.ir
چکیده
مقدم ه: از جمل ه عوام ل خط ر مؤث ر در ب روز ناراحتیه ای اس کلتی-عضلانی میت وان ب ه وزن زی اد ب ار ی ا فاکتوره ای ش غلی و ف ردی متف اوت اش اره ک رد. ل ذا ه دف مطالع ه حاض ر بررس ی ارتب اط بی ن توانای ی انج ام کار و ح د مج از بلن د ک ردن ب ار ب ا ش یوع اخت لالات اس کلتی-عضلانی در بی ن کارکن ان آش پزخانه میباش د.
روشکار: ای ن مطالع ه تحلیلی-مقطع ی بهص ورت سرش ماری) 60 =n ( در بی ن کارکن ان ش اغل در آش پرخانه بیمارس تانهای آموزش ی ش هر قزوی ن در س ال 1395 انج ام ش د. دادهه ا توس ط پرس ش نامههای ش یوع درد ،
مقدمه
اختــلالات اســکلتی عضلانــی از جملــه شــایع ترین آســیب های ش غلی محس وب می ش ود ک ه میتوان د منج ر ب ه کاه ش به ره وری و تحمی ل هزینه ه ای مس تقیم و غیرمس تقیم در جامع ه ش ود] 1-3[. خط ر ابت لاء ب ه اخت لالات اس کلتی عضلان ی در کش ورهای در ح ال توس عه جدی ت ر از کش ورهای توس عه یافت ه اس ت زی را در بســیاری از ایســتگاه ها، شــرایط کاری ناایمــن می باشــد] 3[.
ب ر اس اس گ زارش مؤسس ه مل ی بهداش ت و ایمن ی ش غلی آمری کا )NIOSH(، اخت لالات اس کلتی-عضلانی از نظ ر اهمی ت، فراوان ی و احتمــال پیشــروی در میــان بیماریهــای مرتبــط بــا کار، رتبــه دوم را بهخــود اختصــاص داده اســت] 4[. به گونــهای کــه دلیــل نیم ی از غیبته ای کاری، اخت لالات اس کلتی-عضلانی می باش ند 3], 5[. در انگلس تان ط ی ی ک مطالع ه در س ال 2005، مش خص ش د ک ه بی ش از ی ک میلی ون نف ر )ح دود 4/2% از کل نی روی کاری(، دچ ار اخت لالات اس کلتی عضلان ی مرتب ط ب ا کار هس تند 2][. ب ر اس اس آم ار منتش ر ش ده از س وی مرک ز آم ار ای ران و وزارت بهداش ت و درم ان ،76% ش اغلین وضیع ت بدن ی نامناس ب دارن د] 1[ و ب ر اس اس گ زارش کمیس یون پزش کی س ازمان تأمی ن اجتماعــی اســتان تهــران ،4/14% شــیوع بیماریهــای منجــر بــه از کارافتادگ ی، ب ه بیماریه ای اس کلتی عضلان ی اختص اص دارد 4][. اخت لالات اس کلتی عضلان ی از عل ل اصل ی مش اورهٔ کاری بیان ش ده اس ت ک ه میتوان د تأثی ر منف ی ب ر توانای ی و اثربخش ی کار داش ته باش د] 6[.
ش یوع درده ای اس کلتی-عضلانی در مش اغلی که دارای ب ار فیزیکی بــالا، پوســچرهای نامطلــوب، رفتارهــای اســتاتیک طولانی مــدت ،حــرکات تکــراری و حمــل و نقــل دســتی هســتند، بیش تــر می باشــد. از جملــه عوامــل خطــر مؤثــر در بــروز ناراحتیهــای اس کلتی-عضلانی در بی ن کارکن ان آش پزخانه میت وان ب ه عوام ل روان ی، س ازمانی، ش خصی و فیزیک ی محی ط کار )ح رکات تک راری ،حمــل بــار ســنگین، حالــت بدنــی غیرطبیعــی، وزن زیــاد بــار یــا اعم ال نی روی بی ش از ح د و حالته ای اس تاتیک( اش اره ک رد 3], 9-5[. ب ر همی ن اس اس ش یوع بالای ی از درده ای اس کلتی-عضلان ی را می ت وان در کارکن ان آش پزخانه انتظار داش ت] 6[. طبق ٔمطالعــه پکاری-نــن و همکارانــش در ســال 1998، ایســتادن های طولانیم دت) 78% زم ان انج ام کار( از عوام ل مؤث ر ب ر می زان شــیوع اختــلالات اســکلتی عضلانــی می باشــد] 10[. یکــی از راههــای بررســی میــزان شــیوع ناراحتیهــای اســکلتی-عضلانی اســتفاده از پرسشــنامه درک درد در بــدن میباشــد] 11[.
از اولویتهــای مهــم بهداشــت حرفــه ای و مدیــران شــرکت ها انتخــاب افــراد توانمنــد متناســب بــا شــغل مــورد نظــر می باشــد 12][، زی را به ره وری کارکن ان ب ه ت وان کاری آنه ا وابس ته اس ت ،و اخت لالات اس کلتی-عضلانی را می ت وان از عل ل کاه ش توانای ی انج ام کار دانس ت] 13[، ل ذا ارتق ای ت وان انج ام کار از مؤثرتری ن روش هــای کاهــش بهــره وری و ناتوانــی ناشــی از کار می باشــد 14][. ب ر همی ن مبن ا توانای ی انج ام کار اس اس رف اه و س لامت زندگــی افــراد بــوده و فاکتورهایــی چــون نــوع کار، شــرایط کار و ویژگیهــای کاری بــر توانایــی انجــام کار تأثیــر میگــذارد] 51[. ب ر اس اس مطالع ات جوهان ی و هم کاران، تعام لات مختل ف بی ن س ن، س لامتی، ش یوه زندگ ی و کار به ش دت توانای ی انج ام کار را تح ت تأثی ر ق رار میدهن د] 16[. به دلی ل تف اوت در فاکتوره ای ش غلی، مش خصات ف ردی و ش یوههای زندگ ی کارگ ران، محقق ان فنلان دی پرسش نامه ای ب ا ن ام ش اخص توانای ی انج ام کار) workability index, WAI( ابــداع کردنــد کــه هفــت بعُــد را مــورد س نجش ق رار میده د. براس اس ای ن ابع اد نم رهای بی ن 94-7 ب ه کارگ ر اختص اص و ش اخص توانای ی انج ام کار ف رد محاس به می ش ود] 19-17[. ک ه ای ن ش اخص طب ق مطالع هٔ انج ام ش ده توس ط جوهان ی و هم کاران ب رای زن ان سرپرس ت آش پزخانه در طبق هٔ ضعی ف ق رار گرفت ه اس ت] 61[.
کار آش پزخانه از نظ ر ب ار فیزیک ی )بلن د ک ردن دیگه ای ب زرگ ، کیســهها و …( کاری ســنگین می باشــد] 20[، از ایــنرو اداره کار و صنای ع واش نگتن) Washington labor and industries, WAL&I( در ســال 2007 چــک لیســت هایی بــرای شناســایی خطــر اخت لالات اس کلتی عضلان ی در محی ط کار ارائ ه داده اس ت ک ه 4 بخ ش را ش امل میش ود از ای ن 4 بخ ش ی ک بخ ش آن مرب وط ب ه وظای ف بلن د ک ردن ب ار اس ت. در ای ن چکلیس ت ب ه نی روی بلن د ک ردن ب ار، ح رکات تک راری، وضعیته ای نامناس ب بلن د ک ردن و گذاش تن ب ار توج ه ش ده اس ت ک ه ای ن عوام ل از جمل ه ریســک فاکتورهــای بــروز اختــلالات اســکلتی عضلانــی محســوب می شــ
وند] 21, 22[.
بــا پیشــرفتهایی کــه در جلوگیــری از حمــل و نقــل دســتی بــار انج ام ش ده، در ای ران همچن ان ارزیاب ی ریس ک و توانای ی انج ام کار کارکنــان آشــپزخانه، بهصــورت محــدود انجــام گرفتــه اســت 8][. ل ذا ه دف اصل ی ای ن مطالع ه بررس ی همبس تگی اخت لالات اســکلتی- عضلانــی بــا شــاخص توانایــی انجــام کار و حــد مجــاز بلنــد کــردن بــار می باشــد.
روشکار
ایــن مطالعــه از نــوع تحلیلی-مقطعــی بــوده کــه به صــورت سرشــماری) 60 نفــر( در بیــن کارکنــان آشــپزخانه های بیمارس تان های آموزش ی ش هر قزوی ن در س ال 1395 انج ام ش د .بــرای جمــع آوری دادههــا از پرسشــنامهٔ اطلاعــات دموگرافیــک و ش غلی )از قبی ل س اعت کار در روز، تع داد روزه ای کاری در هفت ه و….( و درک درد، شــاخص توانایــی انجــام کار و حــد مجــاز بلنــد ک ردن ب ار اس تفاده ش د. ویژگیه ای دموگرافی ک ش امل س والاتی در م ورد جنس یت، س ن، وزن، ق د، ش یفت کاری، ش غل، س اعات کاری، اضافــه کاری، تعــداد روزهــای کاری در هفتــه، ســابقه کار و مــدرک تحصیلــی می باشــد کــه به صــورت مصاحبــه بــا کارگــر جمــعآوری گردیــد.
1( ش یوع درد: ب رای بررس ی می زان ش یوع درد در نواح ی مختل ف بــدن، از ٔپرسشــنامه درک درد اســتفاده شــد. در ایــن پرسشــنامه نواح ی مختل ف ب دن ب ه 8 ناحی هٔ گ ردن، ش انه، آرن ج، دس ت / مچدســت، کمــر )فوقانــی و تحتانــی(، ران، زانــو و پاهــا / قســمت پایی ن پاه ا تقس یم ش ده اس ت. نش انههای وج ود درد در مناط ق مختل ف ب دن در مقیاس ی بی ن اع داد 0-10 ق رار می گیرن د. ع دد صف ر) 0( ب ه معن ی فق دان درد، ع دد 3 ب ه معن ی درد خفی ف ،ع دد 5 ب ه معن ی درد متوس ط و ع دد 10 ب ه معن ی درد ش دید در ناحی هٔ مش خص ش ده اس ت] 11[.
2( شــاخص توانایــی انجــام کار: بــرای تعییــن توانمنــدی کاری کارکن ان از پرسش نامهٔ ش اخص توانای ی انج ام کار اس تفاده ش د .
ای ن پرسش نامه هف ت بعُ د را اندازگی ری میکن د ک ه عبارتن د از:
1-2- تخمی ن عین ی توانای ی انج ام کار ح ال حاض ر در مقایس ه ب ا بهتری ن توانای ی انج ام کار در ط ول زندگ ی.
2-2- تخمیــن عینــی توانایــی انجــام کار در ارتبــاط بــا نیازهــای شــغلی اعــم از فیزیکــی و روانــی.
3-2- تعداد بیماری های تشخیص داده شده.
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

4-2- اختــلال در کار بــر اثــر بیماریهــا. ســؤال اینگونــه مطــرح میش ود: آی ا آس یب ی ا بیم اری خ ود را مانع ی ب رای انج ام کار فعلی تان میدانید؟
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

5-2- اس تفاده از مرخص ی اس تعلاجی در ی ک س ال گذش ته. ب ا ای ن س ؤال بررس ی میش ود: در ط ی س ال گذش ته) 12 م اه( ش ما چنـد روز کام ل به دلی ل ی ک مش کل س لامتی )بیم اری، مراقب ت بهداش تی و ی ا معاین ه( ب ه مرخص ی رفتهای د؟
6-2- پیشبینــی توانایــی انجــام کار توســط شــخص کارگــر در 2 س ال آین ده.
ک ه ب ر ای ن اس اس کارگ ران در یک ی از 4 گ روه ذک ر ش ده ق رار خواهن د گرف ت] 17, 91, 32[:
نمره 7-27: توانایی انجام کار ضعیف است.
نمره 28-36: توانایی انجام کار متوسط است.
نمره 37-43: توانایی انجام کار خوب است.
نمره 44-49: توانایی انجام کار عالی است.
3. حــد مجــاز بلنــد کــردن بــار: بــرای تعییــن حــد مجــاز بــاری کــه افــراد در شــرایط مختلــف کاری، مجــاز بــه بلنــد کــردن آن می باشــند، از ٔپرسشــنامه WA L&I اســتفاده شــد .WA L&I، یــک روش تجزیــه و تحلیلــی اســت کــه بــر اســاس تغییراتــی در روش NIOSH در ایالــت واشــنگتن طرح ریــزی شــده و مواجهــه ف رد را هن گام بلن د ک ردن ب ار آنالی ز میکن د و بالاتری ن ریس ک خط ر را هن گام بلن د ک ردن ب ار ب ه م ا نش ان م ی ده د] 21, 22[.
در ابت دا وزن ب ار جابج ا ش ده توس ط ف رد، ثب ت میش ود. س پس بــرای تعییــن میــزان حــد مجــاز بــار) lifting limit, LL( ســه
متغیــر در هــم ضــرب می شــوند، ایــن متغیرهــا عبارتنــداز: تصویر 1: تعیین حد مجاز بار با توجه به موقعیت افقی و عمودی جسم نسبت به

1-3- فاصلــه افقــی و عمــودی جســم از انگشــتان پــا نســبت بــه انگشتان پا به روش WA L&I
جدول 1: تعیین نمره مربوط به بلند کردن جسم بر حسب تعداد دفعات بلند کردن بار و مدت زمان انجام این کار به روش WA L&I
چندبار در دقیقه جسم را بلند می کنید؟چند ساعت در روز این کار را انجام می دهید؟
کم تر از 1 ساعت1 تا 2 ساعتبیش تر از 2 ساعت
1 بار در هر 2-5 دقیقه195/085/0
1 بار در هر دقیقه95/09/075/0
2-3 بار در دقیقه9/085/065/0
4-5 بار در دقیقه85/07/045/0
6-7 بار در دقیقه75/05/025/0
8-9 بار در دقیقه6/035/015/0
بیش از 10 بار در دقیقه3/02/00
7-2- بُعــد روانشــناختی زندگــی نظیــر لــذت بــردن از وظایــف محول ه روزان ه، فعالیته ای اوق ات فراغ ت و خوشبین ی در م ورد آین ده ک ه ب ا ای ن س ؤال بررس ی می ش ود: آی ا اخی راً توانس تهاید از فعالیته ای منظ م روزان ه خ ود ل ذت ببری د؟ب ر اس اس ای ن 7 بُع د نم ره ای از 7-49 ب ه کارگ ر داده میش ود
مب داء جس م در زمان ی ک ه جس م برداش ته می ش ود )تصوی ر 1(.
2-3- می زان پیچ ش تن ه ک ه اگ ر بی ش از 45 درج ه باش د ب ه آن نم ره 85/0 و اگ ر در تن ه پیچش ی نباش د نم ره 1 داده می ش ود.
3-3- تعــداد دفعــات بلنــد کــردن بــار در دقیقــه و مــدت زمــان انجــام کار در طــول روز )جــدول 1(.
پــس از ضــرب کــردن ایــن ســه متغیــر در هــم، حــد مجــاز بــار بهدس ت می آی د. وظایف ی ک ه مق دار ب ار برداش ته ش ده در آنه ا از حــد مجــاز بهدســت آمــده بیش تــر باشــد، خطرنــاک در نظــر گرفت ه م ی ش وند] 21, 22[.

جدول 2: اطلاعات دموگرافیک و شغلی افراد مورد مطالعه) 06=n(
نوع اطلاعاتدرصد یا Mean ± SD
جنسیت
زن3/8%
مرد7/91%
سن، سال52/6 ± 20/34
وزن، کیلوگرم22/11 ± 21/76
قد، سانتی متر09/7 ± 171/57
حجم توده بدنی، کیلوگرم بر مترمربع28/3 ± 19/25
وضعیت تحصیلات
زیر دیپلم7/56%
دیپلم3/43%
بالاتر از دیپلم0
ساعت کاری در روز، ساعت50/2 ± 54/9
ساعت کاری در روز، ساعت
8 ساعت کاری7/56%
بیش از 8 ساعت کاری3/43%
روز کاری در هفته
6 روز در هفته3/73%
7 روز در هفته7/26%
سابقه کار
کمتر از 5 سال3/68%
بیش از 5 سال6/31%
نوع وظیفه
پخت و پز
سرآشپز10%
آشپز20%
خدماتی
کمک آشپز3/43%
مسئول ترالی7/26%
شیوع درد در نواحی 8 گانه بدن
گردن5/45%
شانه7/41%
آرنج6%
دست/ مچ دست35%
کمر )فوقانی/تحتانی(3/78%
ران7/11%
زانو39%
ساق پا/ پا10%
جهــت بررســی ارتبــاط معنــاداری بیــن متغیــر وابســتهٔ شــیوع اختــلالات اســکلتی-عضلانی و متغیرهــای مســتقل از آزمونهــای رگرســیون لجســتیک تــک و چندگانــه )جنــس، ســن، وزن، قــد ،ش اخص ت وده بدن ی، س اعت کار در روز، تع داد روزه ای کاری در هفت ه، گ روه ش غلی، توانای ی انج ام کار و ح د مج از بلن د ک ردن ب ار( اسـتفاده ش د. آنالی ز دادهه ا ب ا اس تفاده از ن رم اف زار آم اری SPSS نســخهٔ 20 انجــام گرفــت.
یافته ها
ب ا توج ه ب ه نتای ج به دس ت آم ده، میانگی ن و انح راف معی ار س ن و شــاخص تــودهٔ بدنــی افــراد مــورد مطالعــه به ترتیــب 52/6 ±02/34 س ال و 28/3 ± 19/25 کیلوگ رم ب ر مت ر مرب ع میباش د .
7/91 درصـد کارکن ان آشـپزخانه م رد ب وده و بیش تری ن می زان ش یوع درد در ناحی ه کم ر )فوقانی/تحتان ی( مش اهده ش ده اس ت .ســایر اطلاعــات دموگرافیــک و شــغلی افــراد مــورد مطالعــه در ج دول 2 ارائ ه ش ده اس ت.
اخت لالات در نواح ی س هگانه ب ه تفکی ک ن وع وظیف ه در ج دول 3 ارائ ه ش ده اس ت. می زان ش یوع درد نواح ی گ ردن و کم ر در مس ئولین ترال ی و ش انه در آش پزها بیشتری ن مق دار را ب ه خ ود اختص اص داد.
چنانچــه در تصویــر 2 مشــاهده میگــردد 7/61 درصــد کارکنــان آش پزخانه از نظ ر ش اخص توانای ی انج ام کار در س طح خ وب ق رار دارن د.
1270001981708

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

Downloaded from journal.iehfs.ir at 11:30 +0330 on Wednesday October 11th 2017

بررس ی ایس تگاههای کاری کارکن ان در آش پزخانه نش ان می ده د کــه 3/58% ایســتگاهها از نظــر جابجایــی حمــل بــار در شــرایط ناایم ن ق رار دارن د )تصوی ر 3(.

0
10
20
30
40
50
60
70
0
0
61.7
38.3

0

10

20

  • 1

پاسخ دهید